İLÇE COĞRAFYASI Han İlçesi son otuzsekiz yıla kadar Afyon İli’ne bağlı bir yerleşim yeri olarak kalmıştır. Han’ı Osmanlı döneminde bazen bir ilçe, bazen bir köy, bazen de bir karye veya sadece bir menzil olarak görürüz. Bu nedenle ilçemizi araştırırken hem Afyon hem de Eskişehir tarihleri ve mekânları bizi ilgilendirmiştir. Han İlçesi Eskişehir İl hudutlarının güney sınırında yer alır. Doğudan Eskişehir’in Çifteler, kuzey ve batıdan Seyitgazi, güneyden Afyon İli’nin Bayat ve İscehisar ilçeleriyle çevrilidir. Hüsrev Paşa Hanı Köyü 1963 yılında Afyon’un Emirdağ İlçesi’nden ayrılarak Eskişehir’in Çifteler İlçesi’ne bağlanmıştır. 15.05.1967’de kasaba olmuş ve belediye teşkilatı kurulmuştur. 20.05.1990 tarihinde çıkarılan 3644 şayili kanunla tekrar ilçe olarak Han adini almıştır. İlk etapta 10 köy bağlanmış, daha sonra Gökçeyayla Köyünün bağlanmasıyla da on bir köyü olmuştur. İlçe dört mahalleden teşekkül eder. Merkezde Hacılar ve Hüsrev Paşa mahalleleri bulunup, ortalama 1245 ile 1270 m arasında değişen rakıma sahip, doğudan batıya doğru yükselen küçük bir plato görünümündedir. Rakımın yüksek oluşu nedeniyle ilçede kış mevsimi uzun sürmekte, kuzey rüzgârları etkili olmakta, yollarda buzlanmalar, bazen de sürgün nedeniyle kapanmalar görülmektedir. İlçeyi teşkil eden diğer iki mahalleden Erten Mahallesi 9, Tepe Mahallesi 10 km mesafede olup birer küçük köy niteliğindedirler. Erten Mahallesi küçük bir vadinin tabanına, Tepe mahallesi de küçük bir tepenin üzerine kurulmuştur. Ormanlar ilçenin güney, bati ve kuzeybatısında yer almaktadır. Son 40 yıl içinde ormanlarda oldukça fazla tahribat yapılmış olmasına rağmen ilçenin %42’si ormanlıktır. Tarihte "Yeşil Vadi" olarak anılan ve dillere destan ormanları ile ün yapan ormanlar, insanlardan kaçarcasına uzağa çekilmeğe başlamışlardır. İlçe hudutları içindeki önemli dağlar genelde batıdan başlayarak kuzeye doğru sıralanırlar. Bunların büyük bir kısmı Küçük Türkmen Dağları’nın uzantısıdır. Bu dağların üzerindeki Ardıçlı Tekke(1499), Büyük Tepe(1657), Deveeriği Tepesi(1511), Akpara Kale(1402), Ağaçlı Kale(1424), Üçkayalar(1644), Göktepe(1780) en yüksek tepelerdir. İlçenin genelinde hayvancılığa elverişli önemli ve verimli yaylalar mevcuttur. Gölyaylası, Çukuryayla, Karakuyu, Samanlı, Akhisar, Gökçeyayla, Yazılıkaya yaylaları en önemli yaylalardandır. Bu yaylaların ortalama yükseklikleri 1200-1500 m arasındadır. İlçe, Çifteler ve Seyitgazi üzerinden Eskişehir’e, Yazılıkaya-Oynaş ve Gökçeyayla üzerinden Afyon’a, eski kervan yolundan Bayat’a bağlanmaktadır. Ayrıca Çifteler üzerinden Ankara ve Konya bağlantıları vardır. İlçenin imar palanı 1969 yılında yapılmıştır. İmar planı kasaba durumuna gör yapıldığı için arsalar oldukça büyüktür. İlçe olduktan sonra imar palanında bazı değişiklikler yapılmıştır ancak, belediyenin fen dairesi ve teknik elemanının bulunmayışı nedeniyle ve vatandaşa külfet getireceği düşüncesiyle bu güne kadar imar uygulaması yapılmamıştır. Bu da ilçenin geleceği için çok karışık durumlar yaratacak, düzeltilmesi oldukça zor olan yaralar açacaktır. Yerleşim sağlıksız ve düzensiz olacaktır. Böylece şehirleşme çarpıklaşacaktır. Yerleşim biriminin batı kısmının tamamına yakını eski yapıdır. Genelde duvarlar taş, az bir kısmı da ahşap arası dolgudur. Bu tip yapıların çoğu düz çatılı ve toprak örtülüdür. Böyle çatılara her yıl kış başlamadan önce çorak serilmek suretiyle takviye yapılır ve bu çorak "yuvak" denilen silindir taş silindirlerle bastırılarak sertleştirilir, yağış suyunun yapılardan içeriye sızması önlenir. Kar yağdığı zaman biriken karlar "sıyırgı" denilen araçlarla sıyrılarak, karlıklara aktarılır. Ahır ve samanlıklar ile bazı müştemilat ana binaya ya bitişik veya ana binanın altındadır. Eski tip yapıların sınırları arasında ortalama 1 m genişliğinde karlıklar bırakılmıştır. Yapılar daha ziyade mülki sınırlara yapılmıştır. Bu nedenle iki komşu arasındaki mesafeler çok az veya bitişiktir. Bu alanlarda sokaklar da dar ve girintili çıkıntılıdır. İlçenin bu eski yerleşim biriminin altında "Yer altı Şehri" bulunup, sit alanı olarak korumaya alınmıştır. Yer altı şehri ile ilgili geniş bibi tarih bölümü içinde verilecektir. İlçe bu güne kadar devamlı dışarıya göç vermiştir. İş sahalarının bulunmayışı, arazinin dağlık ve verimsiz oluşu, göç olayını hızlandırmıştır. İlçedeki nüfusun iki katından fazla bir nüfus İstanbul ve Eskişehir’de ikamet etmektedir. Göç nedeniyle ilçedeki yerleşim yerlerindeki yapıların çoğu terkedilmiş ve yıkılmaya yüz tutmuş, bir kısmi da yıkıntı haline gelmiştir. İlçe olduktan sonra da önemli oranda bir dönüş olmamıştır. Bu nedenle de ilçede bir canlılık yaratılamamıştır. Hititlerden başlayıp günümüze kadar birçok medeniyetin gelip geçtiği ilçe hudutları içinde dünyaca ünlü "Midas City" de yer almaktadır. Bu köyümüzü her yıl binlerce yerli ve yabancı ziyaretçi ziyaret etmektedir. Midas City ve çevresi Arkeolojik ve Doğal Sit alanı olarak korumaya alınmıştır. Son derece yoğun bir yerleşime sahne olan ilçemiz hudutları dahilinde altı tane Roma şehri vardır. Ancak bunlar henüz tanınmamaktadır. Tarihi kültür varlıklarının korumaya alınıp dünyaya tanıtılması amacı ile yapılacak çalışmalar neticesinde, hem turizm açısından hem de kültür varlıkları açısından koleksiyona nadide bir bölümün ekleneceğine eminim. 1.1. İklim Yapısı İlçede genelde yayla iklimi hakimdir. Yazlar serin, kışlar soğuk ve uzundur. Don olaylarına sık rastlanır. İlkbahar ve sonbahar aylarında yağmur şeklinde yağışlar görülür. Bazen ilkbaharda geç, sonbaharda erken dönemlerde de kar yağışları olur. Ormanlar ilçe merkezinden uzaklaşmıştır. Bunun neticesinde de yaklaşık yüz yıl önceki iklim ve o günün sağlıklı havası bu gün artık görülmemektedir. Ormanların da tahribiyle düzenli yağmurlar kesilip, toprak tabakası yağan yağmuru tutmayınca verimli ve kaliteli taban suları daha derinlere çekilmişlerdir. 1.2. Bitki Örtüsü Bitki florası bakımından Han son derece zengindir. Bu konuda İlçe Tarım Müdürlüğü ile Eskişehir Anadolu Üniversitesi küçük bir araştırma yapmış ve bol miktarda örnek toplamıştır. Ancak bu çalışma biraz yavaş ilerlemektedir. Şimdiye kadar bu çalışma ile ilgili bir netice belirtilmemiştir. İlçe genelinde ormanlar çam ve meşe korulukları biçimindedir. Yok edilmiş orman alanlarında çalılık ve fundalıklar mevcuttur. Ancak bu çalılık ve fundalıklar da fazlaca tahrip edilmektedir. Bazı bölgelerde tahripten arda kalan tek tük, bazı kesimlerde de toplu halde ardıç alanlarına rastlanır. Son senelere kadar meşe de oldukçe hızlı ve kaçak kesimle yok edilmekte idi. Ancak son on yıl içinde gerek kaymakamlığımızın ve gerekse orman teşkilatının sıkı denetimleri ile meşe kesiminin de önüne geçilmiş ve ilçenin her kesiminde yeni meşelik alanları oluşmaya başlamıştır. Eskiden bol olan kavak dikimi son senelerde yok denecek kadar azalmıştır. Ormanlık alanlarda bol bulunan kuşburnu ağaççıkları yabani halde yetişmektedir. İlçenin hemen her kesiminde görülen kuşburnu, ehlileştirilmek ve bahçe haline getirilmek suretiyle ekonomik yönden gelir elde edilebilir. Yine ormanlık bölgelerde bol miktarda bulunan yabani ahlat ağaçları da son senelerde tükenmeye yüz tutmuştur. Kesimi serbest olan bu ağacı vatandaşlar yakacak olarak kullanmak üzere kestiklerinden soyu tükenmek üzeredir. Bu ağaçların da korunmaya alınmasında fayda vardır. Ormanlarda erik, alıç ve az miktarda da fındık ağaçlarına rastlanır